Uchwa\u0142y krajobrazowe powstaj\u0105 w Polsce od 2015 roku. Przedstawiamy najnowszy raport o powstaj\u0105cych i obowi\u0105zuj\u0105cych uchwa\u0142ach krajobrazowych w o\u015bmiu najwi\u0119kszych miastach Polski (G8).<\/p>\n
<\/p>\n
Ten raport b\u0119dzie szczeg\u00f3lny, poniewa\u017c po ponad o\u015bmiu latach oczekiwania uzyskali\u015bmy odpowied\u017a na pytanie - czy ustawa jest zgodna z Konstytucj\u0105?<\/p>\n
<\/p>\n
W 2019 roku w toku kontroli uchwa\u0142y opolskiej z tak\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci\u0105 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego (TK) zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 Naczelny S\u0105d Administracyjny (NSA). W 2020 roku NSA ponowi\u0142 to pytanie przy okazji kontroli uchwa\u0142y gda\u0144skiej. 12 grudnia 2023 roku Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce ustawa jest niezgodna z Konstytucj\u0105 w zakresie nie respektowania praw nabytych. Orzek\u0142, \u017ce mamy do czynienia z pomini\u0119ciem prawodawczym. Chodzi o nieuwzgl\u0119dnienie w ustawie krajobrazowej mechanizmu kompensacyjnego w postaci odszkodowania. W tej sytuacji gminy, w kt\u00f3rych na podstawie uchwalonych kodeks\u00f3w reklamowych zdemontowano no\u015bniki, stan\u0119\u0142y przed wieloma wyzwaniami.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ustawa krajobrazowa od pocz\u0105tku swojego istnienia, budzi\u0142a zastrze\u017cenia co do jej zgodno\u015bci z Konstytucj\u0105. Bardzo dobrze, \u017ce zapad\u0142 wyrok w tej sprawie i bardzo dobrze, \u017ce wyrok zapad\u0142 jednog\u0142o\u015bnie. Jednak \u017ale si\u0119 sta\u0142o, \u017ce na to orzeczenie trzeba by\u0142o czeka\u0107 tak d\u0142ugo. Z\u0142e jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce gminy tworzy\u0142y uchwa\u0142y krajobrazowe wiedz\u0105c, \u017ce ich podstawa prawna budzi du\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n
<\/p>\n
Wyrok Trybuna\u0142u Konstytucyjnego otworzy\u0142 drog\u0119 do ubiegania si\u0119 o odszkodowanie za konieczno\u015b\u0107 usuni\u0119cia legalnych reklam. Umo\u017cliwi\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pienie z wnioskiem o wznowienie post\u0119powa\u0144 zako\u0144czonych decyzjami o na\u0142o\u017ceniu kar pieni\u0119\u017cnych za niezgodno\u015b\u0107 legalnych reklam z uchwa\u0142\u0105 krajobrazow\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
21 grudnia 2023 roku\u00a0 w Dzienniku Ustaw opublikowany zosta\u0142 wyrok Trybuna\u0142u Konstytucyjnego w sprawie uchwa\u0142 krajobrazowych:\u00a0https:\/\/dziennikustaw.gov.pl\/DU\/2023\/2739<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej w Urz\u0119dowym Zbiorze Trybuna\u0142 opublikowa\u0142 uzasadnienie do tego wyroku:\u00a0https:\/\/otkzu.trybunal.gov.pl\/2023\/A\/102<\/a><\/p>\n <\/p>\n W uzasadnieniu Trybuna\u0142u Konstytucyjnego\u00a0 mo\u017cemy przeczyta\u0107 mi\u0119dzy innymi: \u201e (\u2026) brak w kwestionowanym przepisie mechanizmu kompensacyjnego powoduje bezprawno\u015b\u0107 ingerencji w prawa maj\u0105tkowe, czego skutkiem jest naruszenie\u00a0zasady zaufania obywateli do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa. Uchwa\u0142a krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budow\u0119 wskazanych w niej tablic i no\u015bnik\u00f3w reklamowych powsta\u0142ych przed wej\u015bciem w \u017cycie uchwa\u0142y (\u2026)\u201d<\/p>\n <\/p>\n Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce s\u0105 w Trybunale s\u0119dziowie, co do legalno\u015bci powo\u0142ania kt\u00f3rych s\u0105 zg\u0142aszane w\u0105tpliwo\u015bci. Jednak w przypadku orzeczenia dotycz\u0105cego ustawy krajobrazowej sk\u0142ad s\u0119dziowski nie budzi \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144, a wyrok zapad\u0142 jednog\u0142o\u015bnie.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Kwestia wyp\u0142aty odszkodowa\u0144 za zdemontowane no\u015bniki, kt\u00f3re by\u0142y ustawione zgodnie z prawem to jeden problem. Kolejne problemy pojawi\u0105 si\u0119 w najbli\u017cszych miesi\u0105cach. Po skierowaniu pytania do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, Wojew\u00f3dzkie S\u0105dy Administracyjne (WSA) zacz\u0119\u0142y zawiesza\u0107 post\u0119powania ze skarg na uchwa\u0142y krajobrazowe do czasu rozstrzygni\u0119cia kwestii zgodno\u015bci ustawy z Konstytucj\u0105 (niezale\u017cnie od tego czy problem dotyczy\u0142 stricte praw nabytych). Tak te\u017c do \u201ezamra\u017carek\u201d trafi\u0142y wszystkie sprawy zwi\u0105zane z przekroczeniem upowa\u017cnienia ustawowego czy te\u017c naruszeniami prawa materialnego. Teraz s\u0105dy zaczynaj\u0105 odwiesza\u0107 te post\u0119powania. Pierwsza sprawa ju\u017c si\u0119 odby\u0142a - 25 stycznia 2024 roku w Poznaniu. \u00a0WSA wyda\u0142 wyrok w sprawie pozna\u0144skiej uchwa\u0142y krajobrazowej.<\/p>\n <\/p>\n S\u0105d \u201ew pe\u0142ni zgadzaj\u0105c si\u0119 przy tym z powo\u0142an\u0105 argumentacj\u0105 trybuna\u0142u, (\u2026) stwierdzi\u0142 niewa\u017cno\u015b\u0107 zaskar\u017conej uchwa\u0142y w zakresie \u00a7 10 ust. 1-3 i ust. 6\u201d. Oznacza to, \u017ce uchwa\u0142a pozna\u0144ska b\u0119dzie obowi\u0105zywa\u0142a wy\u0142\u0105cznie te no\u015bniki reklamowe, kt\u00f3re zosta\u0142y ustawione po wej\u015bciu w \u017cycie uchwa\u0142y. Jest to jedna z mo\u017cliwych interpretacji orzeczenia trybuna\u0142u. Mo\u017cliwe jednak, \u017ce w analogicznej sprawie inny s\u0105d przyjmie interpretacj\u0119 bardziej restrykcyjn\u0105, uznaj\u0105c niewa\u017cno\u015b\u0107 ca\u0142ej uchwa\u0142y. Zgodnie z art. 37a ust. 9 Ustawy krajobrazowej, uchwa\u0142y krajobrazowe musz\u0105 okre\u015bla\u0107 warunki i termin dostosowania istniej\u0105cych w dniu wej\u015bcia w \u017cycie urz\u0105dze\u0144 reklamowych. Brak niniejszego kluczowego, sk\u0142adowego elementu, mo\u017ce stanowi\u0107 podstaw\u0119 niewa\u017cno\u015bci ca\u0142ej uchwa\u0142y. \u00a0Je\u017celi zapis o okresie dostosowawczym by\u0142by elementem fakultatywnym uchwa\u0142 krajobrazowych, w\u00f3wczas uniewa\u017cnienie takiego zapisu nie wp\u0142ywa\u0142oby na wa\u017cno\u015b\u0107 pozosta\u0142ych zapis\u00f3w. W tym przypadku taka sytuacja nie ma jednak miejsca. Art. 37a ust.9 ustawy krajobrazowej uznany zosta\u0142 za niekonstytucyjny, nadal jednak pozostaje w obrocie prawnym.<\/p>\n <\/p>\n Przypomnijmy, \u017ce od wielu lat trwaj\u0105 r\u00f3wnolegle prace nad zmian\u0105 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nie wiemy, jaki kszta\u0142t b\u0119dzie mia\u0142a ostatecznie ta ustawa, jednak zapewne zmieni\u0105 si\u0119 przepisy dotycz\u0105ce ochrony krajobrazu. Jednak ostatnie konsultacje odby\u0142y si\u0119 w styczniu 2022 roku. By\u0107 mo\u017ce wyrok Trybuna\u0142u przy\u015bpieszy te prace.<\/p>\n <\/p>\n Zatem co wydarzy si\u0119 z istniej\u0105cymi uchwa\u0142ami poka\u017c\u0105 najbli\u017csze miesi\u0105ce, jednak wiele wa\u017cnych problem\u00f3w pozostanie.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Postanowienia ka\u017cdej uchwa\u0142y krajobrazowej s\u0105 bardzo istotne dla bran\u017cy OOH. R\u00f3wnocze\u015bnie pami\u0119tajmy, \u017ce dotycz\u0105 one przede wszystkim przedsi\u0119biorc\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w miejscach obowi\u0105zywania kodeks\u00f3w reklamowych. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ponios\u0105 koszty zmiany identyfikacji wizualnej miejsc prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci. Dla sieci handlowych czy galerii s\u0105 to cz\u0119sto kwoty siedmiocyfrowe. Sie\u0107 Biedronka maj\u0105ca w Poznaniu oko\u0142o 70 sklep\u00f3w, wyceni\u0142a swoje koszty zmiany identyfikacji na sum\u0119 3 mln z\u0142otych. Ten przyk\u0142ad doskonale obrazuje z jak du\u017cymi wydatkami mamy tu do czynienia. Jednak wiedza o konsekwencjach wprowadzenia w danym mie\u015bcie takiej uchwa\u0142y jest niewielka. Kampanie informuj\u0105ce o nowych przepisach s\u0105 rzadko\u015bci\u0105. Zazwyczaj przedsi\u0119biorcy dowiaduj\u0105 si\u0119 o obowi\u0105zuj\u0105cych zapisach ju\u017c po okresie dostosowania, kiedy zaczynaj\u0105 otrzymywa\u0107 wezwania do demonta\u017cu szyldu lub gdy s\u0105 na nich nak\u0142adane kary za reklam\u0119 zapraszaj\u0105c\u0105 go\u015bci do restauracji. Tak te\u017c dzieje si\u0119 mi\u0119dzy innymi w Krakowie. Czy mo\u017cna by\u0142o tego unikn\u0105\u0107? Tak, oczywi\u015bcie. Wystarczy\u0142o przeprowadzi\u0107 szerokie konsultacje i wys\u0142ucha\u0107 tego, co m\u00f3wi\u0105 przedsi\u0119biorcy.<\/p>\n <\/p>\n Nie mo\u017cna tworzy\u0107 tak wa\u017cnego prawa zapominaj\u0105c o gospodarce.<\/u><\/p>\n <\/p>\n W Polsce jest blisko 2 500 gmin. Ka\u017cda z nich ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 uchwalenia swojego prawa lokalnego dotycz\u0105cego reklam, ogrodze\u0144 i obiekt\u00f3w ma\u0142ej architektury. Uchwa\u0142y krajobrazowe obowi\u0105zuj\u0105 w 78 gminach. W 2023 roku przyby\u0142o 9 nowych uchwa\u0142 krajobrazowych. Od 2016 roku wojewodowie i s\u0105dy uniewa\u017cnili w ca\u0142o\u015bci zapisy 8 uchwa\u0142 (w roku 2023 by\u0142y 2 takie przypadki). W 2023 roku by\u0142o r\u00f3wnie\u017c 7 zmian uchwa\u0142 krajobrazowych (od pocz\u0105tku okresu obowi\u0105zywania ustawy \u0142\u0105cznie by\u0142y 32 takie przypadki). Wyra\u017anie \u015bwiadczy to o jako\u015bci tworzonego prawa \u2013 to efekt powiedzenia, kt\u00f3re s\u0142ysza\u0142em kilkakrotnie od urz\u0119dnik\u00f3w czy radnych \u2013 \u201euchwalmy to tak jak jest, potem najwy\u017cej si\u0119 poprawi\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Ciekawym przypadkiem jest Jastrz\u0119bie Zdr\u00f3j, miasto kt\u00f3re uchwali\u0142o uchwa\u0142\u0119 w styczniu 2024, ju\u017c po wyroku Trybuna\u0142u. W uchwale znalaz\u0142 si\u0119 zapis wy\u0142\u0105czaj\u0105cy z dostosowania legalne reklamy, jednak tym zapisem autorzy z\u0142amali zasad\u0119 obowi\u0105zku dostosowawczego - okre\u015blon\u0105 w ustawie.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Jest wiele powod\u00f3w:<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Dlaczego zatem cz\u0119\u015b\u0107 gmin podejmuje decyzj\u0119 o tym, aby przygotowa\u0107 i g\u0142osowa\u0107 uchwa\u0142y krajobrazowe? Spotka\u0142em si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi motywacjami. Oczywi\u015bcie dla du\u017cych miast spraw\u0105\u00a0najistotniejsz\u0105 jest uporz\u0105dkowanie przestrzeni publicznej z nadmiaru reklam, niestety robi\u0105 to cz\u0119sto nie zwracaj\u0105c uwagi na wydane wcze\u015bniej pozwolenia. <\/p>\n W\u015br\u00f3d miast G8 (o\u015bmiu najwi\u0119kszych miast w Polsce) uchwa\u0142y krajobrazowe przeg\u0142osowa\u0142y kolejno: \u0141\u00f3d\u017a, Gda\u0144sk,\u00a0Warszawa Krak\u00f3w i Pozna\u0144.\u00a0Inne du\u017ce miasta to Opole, Sopot, Gdynia, Leszno, Cieszyn, Tarn\u00f3w, Nowy Targ, Nowy S\u0105cz, Ciechan\u00f3w, Kalisz, Wa\u0142brzych, Bielsko Bia\u0142a. <\/p>\n W nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u prezentujemy, jak maj\u0105 si\u0119 uchwa\u0142y krajobrazowe w miastach G8.\u00a0<\/strong><\/p>\n Przedstawiamy je w kolejno\u015bci g\u0142osowa\u0144 przez poszczeg\u00f3lne Rady Miast i wed\u0142ug stopnia zaawansowania prac.<\/strong><\/p>\n \u00a0\u0141\u00f3d\u017a<\/a><\/p>\n Gda\u0144sk<\/a><\/p>\n Warszawa<\/a><\/p>\n Krak\u00f3w<\/a><\/p>\n Pozna\u0144<\/a><\/p>\nJak to wygl\u0105da w praktyce?<\/h3>\n
Uchwa\u0142y a bran\u017ca OOH<\/h3>\n
Dlaczego tylko niewiele ponad 80 gmin uchwali\u0142o do tej pory uchwa\u0142y krajobrazowe?<\/strong><\/h3>\n
\n
\nMo\u017cna te\u017c czasem odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce niekt\u00f3re gminy uchwalaj\u0105 nowe prawo g\u0142\u00f3wnie po to, aby m\u00f3c pobiera\u0107 op\u0142at\u0119 reklamow\u0105, czy te\u017c \u2013 jak ma to miejsce w przypadku Gda\u0144ska \u2013 wprost zarz\u0105dza\u0107 rynkiem reklamy na swoim terenie. Ten kierunek bardzo przypomina spos\u00f3b dzia\u0142ania samorz\u0105d\u00f3w du\u017cych miast w Niemczech, kt\u00f3re wybudowa\u0142y w\u0142asne no\u015bniki reklamy zewn\u0119trznej i zacz\u0119\u0142y prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konkurencyjn\u0105 wzgl\u0119dem komercyjnych firm outdoorowych. Unia Europejska zakwalifikowa\u0142a to post\u0119powanie jako niezgodne z prawem. W efekcie miasta musia\u0142y sprzeda\u0107 posiadane no\u015bniki.<\/p>\n
\nCiechan\u00f3w to pierwsze miasto z uchwa\u0142\u0105 krajobrazow\u0105, a zarazem pierwsze miasto, kt\u00f3re uchwali\u0142o op\u0142at\u0119 reklamow\u0105 i kt\u00f3re wkr\u00f3tce potem, pod naciskiem przedsi\u0119biorc\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w, j\u0105 uchyli\u0142o.<\/p>\n